ભારતીય રિઝર્વ બેન્ક (RBI)એ પ્રાથમિકતા ક્ષેત્ર ધિરાણ (PSL) માળખામાં મહત્વપૂર્ણ સુધારો જાહેર કર્યો છે. RBIએ જણાવ્યું છે કે નવા મોબિલાઇઝ કરાયેલા FCNR(B) અને NRE ટર્મ ડિપોઝિટ સામે આપવામાં આવેલી લોન હવે Adjusted Net Bank Credit (ANBC)ની ગણતરી કરતી વખતે બેન્કોના Priority Sector Lending (PSL) લક્ષ્યાંકોમાં **ગણવામાં આવશે નહીં**. તાત્કાલિક અસરથી અમલમાં આવેલો આ ફેરફાર બેન્કોની ફરજિયાત PSL જવાબદારીઓ પૂર્ણ કરવાની ક્ષમતાને અસર કરી શકે છે.
—
## બરાબર શું બદલાયું છે?
### બાકાત રાખવાના માપદંડો
7 August 2026ના રોજ જાહેર કરાયેલા સુધારેલા નિર્દેશો હેઠળ:
– **ત્રણથી પાંચ વર્ષના ગાળાવાળા નવા Foreign Currency Non-Resident (Bank), અથવા FCNR(B) ડિપોઝિટ સામે આપવામાં આવેલી લોન**ને PSL લક્ષ્યાંકોની ગણતરી માટે ANBCમાંથી બાકાત રાખવામાં આવશે. આ જોગવાઈ **June 8, 2026 અને September 30, 2026** વચ્ચે લાવવામાં આવેલા અથવા રિન્યૂ કરવામાં આવેલા ડિપોઝિટ પર લાગુ થશે.
– તેવી જ રીતે, **ઓછામાં ઓછા ત્રણ વર્ષના ગાળાવાળા નવા Non-Resident (External), અથવા NRE ડિપોઝિટના આધારે આપવામાં આવેલી લોન**ને પણ બાકાત રાખવામાં આવશે, જો આવા ડિપોઝિટ **June 19, 2026 અને September 30, 2026** વચ્ચે મોબિલાઇઝ અથવા રિન્યૂ કરવામાં આવ્યા હોય.
### અન્ય મુખ્ય પગલાં
– RBI પાત્ર FCNR(B) ડિપોઝિટ માટે **Cash Reserve Ratio (CRR)** અને **Statutory Liquidity Ratio (SLR)**ની જરૂરિયાતોમાં આપવામાં આવેલી છૂટ જાળવી રાખશે. બેન્કો ANBCમાંથી જેટલી રકમ બાકાત રાખી શકે છે, તે CRR/SLR છૂટ માટે પાત્ર ડિપોઝિટ કરતાં વધુ ન હોવી જોઈએ.
– આ ફેરફાર **Priority Sector Lending ‒ Targets and Classification Directions, 2025**માં કરવામાં આવેલો સુધારો છે. તેમાં અગાઉની એવી ફૂટનોટ દૂર કરવામાં આવી છે, જે પાત્ર FCNR(B)/NRE ડિપોઝિટના માધ્યમથી ભંડોળ પૂરું પાડવામાં આવેલી વધારાની લોનને PSLની ગણતરીમાં સામેલ કરવાની મંજૂરી આપતી હતી.
—
## RBI આ ફેરફાર શા માટે કરી રહી છે
June 2026માં RBIએ વિદેશી ચલણના પ્રવાહને આકર્ષવા માટે પ્રોત્સાહનો જાહેર કર્યા હતા. નીતિગત પગલાંમાં સામેલ હતા:
– નવા ત્રણથી પાંચ વર્ષના FCNR(B) ડિપોઝિટ માટે **US dollar–rupee swap facility**.
– પાત્ર FCNR(B) ડિપોઝિટ તેમજ ચોક્કસ તારીખોની અંદર ઓછામાં ઓછા ત્રણ વર્ષના નવા NRE ડિપોઝિટ માટે CRR અને SLRમાંથી છૂટ.
આ પગલાં સફળ રહ્યાં—**July 31, 2026** સુધીમાં બેન્કોએ FCNR(B) યોજના મારફતે **USD 36.7 billion** મોબિલાઇઝ કર્યા હતા, જેના કારણે ભારતના **foreign exchange reserves** વધીને **USD 692.9 billion** થયા હતા.
આટલા મોટા પ્રમાણમાં આવેલા પ્રવાહ અને નિયમનકારી રાહતોને ધ્યાનમાં રાખીને, RBI હવે PSLના માપદંડોને ફરી ગોઠવી રહી હોવાનું જણાય છે, જેથી આ પ્રકારની ચોક્કસ લોનને કારણે બેન્કોની પ્રાથમિકતા ક્ષેત્રના ધોરણોનું પાલન અપ્રમાણસર રીતે વધતું ન દેખાય.
—
## બેન્કો પર અસર
### PSL લક્ષ્યાંક પૂર્ણતા પર અસર
FCNR(B) અને NRE ડિપોઝિટ સામેની લોનનો ઉપયોગ PSL લક્ષ્યાંકો પૂર્ણ કરવા માટે કરતી બેન્કોએ પોતાની કામગીરીની વ્યૂહરચનાનું પુનર્મૂલ્યાંકન કરવું પડશે. તાજેતરના સુધારાઓનો અર્થ એ છે કે:
– આવી લોનને ANBC હેઠળ PSL લક્ષ્યાંકોમાં **ગણવામાં આવશે નહીં**.
– માન્ય PSL લોનનો આંકડો અચાનક ઘટી શકે છે, ખાસ કરીને જો તેનો મોટો હિસ્સો હવે બાકાત રાખવામાં આવેલી FCNR(B)/NRE આધારિત લોન મારફતે આવ્યો હોય.
### રિપોર્ટિંગ અને અનુપાલન પર અસર
– ANBCની ગણતરી કરતી વખતે નિર્ધારિત લોનને બાકાત રાખવા માટે સંસ્થાઓએ પોતાની **PSL reporting systems** અપડેટ કરવી પડશે.
– પ્રાથમિકતા ક્ષેત્રની જવાબદારીઓ પૂર્ણ કરવા માટે FCNR(B) અથવા NRE ડિપોઝિટથી ઊભા કરાયેલા સંસાધનો પરની અગાઉની નિર્ભરતાનું પુનર્મૂલ્યાંકન કરવું પડશે, કારણ કે દૂર કરવામાં આવેલી ફૂટનોટ હવે લાગુ પડતી નથી.
—
## મહત્વપૂર્ણ તારીખોની સમયરેખા
| Milestone | Deposit Type | Tenor | Mobilisation/Renewal Window |
|———-|—————|——–|—————————–|
| FCNR(B) deposits | 3-5 years | June 8, 2026 – September 30, 2026 |
| NRE term deposits | ≥ 3 years | June 19, 2026 – September 30, 2026 |
આ સમયગાળાઓ દર્શાવે છે કે સુધારેલા PSL ધોરણો મુજબ નવા FCNR(B) અને NRE ટર્મ ડિપોઝિટને CRR/SLRમાંથી છૂટ **અને** ANBCમાંથી બાકાત—બન્ને માટે પાત્ર બનવાની એકમાત્ર વિન્ડો આ જ છે. આ તારીખો અથવા ગાળાની બહારના ડિપોઝિટ પર વિશેષ બાકાત જોગવાઈ લાગુ નહીં પડે અને તેમના પર સામાન્ય નિયમો લાગુ થશે.
—
## અંતિમ વિચાર
RBIનો આ સુધારો ડિપોઝિટ મોબિલાઇઝેશન અને પ્રાથમિકતા ક્ષેત્ર ધિરાણના ધોરણો વચ્ચેના સંબંધને ફરી ગોઠવે છે. વિદેશી ચલણના પ્રવાહને પ્રોત્સાહન આપવું નીતિનું એક મહત્વપૂર્ણ લક્ષ્ય રહ્યું છે—જેની અસર સફળ FCNR(B) યોજનામાં જોવા મળી છે—પરંતુ હવે નિયામક ભાર મૂકી રહી છે કે માત્ર પાત્ર ડિપોઝિટ સાથે જોડાયેલી ચોક્કસ લોનને જ PSLની ગણતરીમાંથી છૂટ મળશે. બેન્કોએ આ નવા નિર્ધારિત નિયમો મુજબ કામગીરી અને વ્યૂહરચનામાં ઝડપથી ફેરફાર કરવો પડશે.
આ ફેરફારને કારણે ધિરાણદાતાઓ પોતાની PSL અનુપાલન વ્યૂહરચનામાં સુધારો કરે તેવી શક્યતા છે—અને તેઓ માત્ર ડિપોઝિટ આધારિત લોનના માધ્યમથી નહીં, પરંતુ સીધા પ્રાથમિકતા ક્ષેત્રમાં વધુ ધિરાણ આપવા તરફ આગળ વધી શકે છે.
This article is AI-generated content. Please verify the information independently before taking any action based on this article.
