ભારતીય સિક્યોરિટીઝ એન્ડ એક્સચેન્જ બોર્ડ (SEBI) એ Non-Resident Indians (NRIs), Overseas Citizens of India (OCIs) અને વિદેશી નાગરિકો માટે Know Your Customer (KYC) પ્રક્રિયાને સરળ બનાવવા માટે મોટા ફેરફારો રજૂ કર્યા છે. આ ફેરફારો 3 ડિસેમ્બર, 2026થી અમલમાં આવશે અને તેનો હેતુ દસ્તાવેજીકરણનો બોજ ઘટાડવો તેમજ વિદેશથી ડિજિટલ ઑનબોર્ડિંગની પ્રક્રિયાને ઝડપી બનાવવાનો છે.
—
## KYCના નિયમોમાં શું બદલાશે
FATF-અનુરૂપ દેશોમાં રહેતા વ્યક્તિઓ (સામૂહિક રીતે PROIs—Persons Resident Outside India તરીકે ઓળખાતા) માટે SEBI હવે ડિજિટલ KYC માટે ભારતમાં વ્યક્તિગત રીતે હાજર રહેવાની જરૂરિયાત દૂર કરી રહ્યું છે. હવે મધ્યસ્થી સંસ્થાઓ આ વિદેશી ગ્રાહકો પાસેથી KYC માહિતી અને સહાયક દસ્તાવેજો ડિજિટલ રીતે સ્વીકારી શકશે.
—
## KYC રેકોર્ડની પોર્ટેબિલિટી
SEBIએ નોંધાયેલ મધ્યસ્થી સંસ્થાઓ વચ્ચે KYC રેકોર્ડની પોર્ટેબિલિટીની પણ મંજૂરી આપી છે. ઓળખ સંબંધિત તમામ વિગતોનું વેરિફિકેશન થયું હોય કે ન થયું હોય, હવે આ રેકોર્ડ ગ્રાહક સાથે એક મધ્યસ્થી સંસ્થાથી બીજી મધ્યસ્થી સંસ્થા સુધી ટ્રાન્સફર થઈ શકશે.
પોર્ટેબિલિટીને સમર્થન આપવા માટે નિયમનકારે KYC Registration Agencies (KRAs)ની ભૂમિકા વધુ મજબૂત બનાવી છે. સત્તાવાર ડેટાબેઝ સામે ચકાસણી થયા બાદ KRAs ગ્રાહકની કેટલીક વિગતોને “validated” તરીકે ટૅગ કરશે. મધ્યસ્થી સંસ્થાઓ Central KYC Records Registry મારફતે SEBIમાં નોંધાયેલ મધ્યસ્થી સંસ્થાઓ અથવા RBI, IRDAI, PFRDA અને IFSCA સહિતના નાણાકીય ક્ષેત્રના નિયમનકારો દ્વારા જાળવવામાં આવેલા KYC રેકોર્ડ પર આધાર રાખી શકશે.
—
## ઓળખ અને સરનામા માટેની મુખ્ય આવશ્યકતાઓ
ગ્રાહકોએ SEBI દ્વારા નિર્ધારિત ફોર્મેટમાં KYC માહિતી સાથે દસ્તાવેજો—પાસપોર્ટ, Permanent Account Number (PAN), OCI કાર્ડ (લાગુ પડતું હોય તો)—હજુ પણ રજૂ કરવા પડશે. PANની ચકાસણી ભારતના Income Tax ડેટાબેઝ સાથે કરવામાં આવશે અને શક્ય હોય ત્યારે પાસપોર્ટનું વેરિફિકેશન પણ કરવામાં આવશે.
સરનામાના પુરાવા તરીકે સત્તાવાર રીતે માન્ય દસ્તાવેજો અથવા નિર્ધારિત સમકક્ષ દસ્તાવેજો પૂરતા રહેશે—વિદેશમાં રહેતા લોકો માટે પણ. હવે વિદેશી સરનામું PROIs માટે વર્તમાન સરનામા તરીકે સ્વીકારી શકાશે.
મૂળ દસ્તાવેજો હંમેશા ઉપલબ્ધ ન હોય શકે, તેથી SEBIએ DigiLocker મારફતે મેળવેલા દસ્તાવેજો, Aadhaar આધારિત e-KYC અથવા ભારતીય દૂતાવાસો કે કોન્સ્યુલેટ દ્વારા પ્રમાણિત નકલો જેવા ડિજિટલ સમકક્ષ દસ્તાવેજોની મંજૂરી આપી છે.
—
## Video In-Person Verification અને ઓળખ સુરક્ષા
જ્યારે વ્યક્તિગત હાજરી દ્વારા વેરિફિકેશન શક્ય ન હોય, ત્યારે મધ્યસ્થી સંસ્થાઓ કડક સુરક્ષા પ્રોટોકોલ હેઠળ Video In-Person Verification (VIPV)નો ઉપયોગ કરી શકશે. આવશ્યકતાઓમાં સામેલ છે:
– GPS, ટાઇમસ્ટેમ્પ અને ચહેરાની જીવંતતા તપાસ સાથેનું લાઇવ વીડિયો રેકોર્ડિંગ
– જાહેર કરાયેલા દેશ સાથે મેળ ખાતા ચકાસણીયોગ્ય IP સરનામાં; spoofed IPs, VPNs અથવા proxiesને મંજૂરી નહીં
– સહીની ચકાસણી: શરૂઆતનો ડિજિટલ નમૂનો બાદમાં VIPV દરમિયાન કરવામાં આવતી wet signature સાથે મેળ ખાતો હોવો જોઈએ
– VIPV દરમિયાન અધિકૃત અધિકારીની હાજરી
– સિસ્ટમની અખંડિતતા સુનિશ્ચિત કરવા માટે VIPV પ્રક્રિયાનું સમકાલીન ઑડિટ
મોબાઇલ નંબર (ભારતીય અથવા આંતરરાષ્ટ્રીય) અને ઇમેઇલ IDs પણ મેળવવા તથા વેરિફાય કરવા પડશે. જો મોબાઇલ નંબરની ચકાસણી ન થઈ શકે, તો પણ ચકાસાયેલ ઇમેઇલ મારફતે સંચાર કરવો ફરજિયાત રહેશે.
—
## શું બદલાશે નહીં
નવા નિયમો માત્ર FATF-અનુરૂપ દેશોમાં રહેતા ગ્રાહકોને જ લાગુ પડશે. FATFના ધોરણોને પૂર્ણ ન કરતા દેશોમાં રહેતા લોકો માટે અગાઉના KYC નિયમો યથાવત રહેશે.
3 ડિસેમ્બર, 2026 પહેલાં પૂર્ણ થયેલું કોઈપણ KYC અગાઉના અમલમાં રહેલા માળખા હેઠળ જ રહેશે.
—
## આ ફેરફાર શા માટે મહત્વપૂર્ણ છે
આ સુધારાનો હેતુ વિદેશમાં રહેતા ભારતીયો અને વિદેશી નાગરિકો માટે નાણાકીય બજારોમાં રહેલી અડચણો દૂર કરવાનો છે. વિદેશથી ડિજિટલ સબમિશનની મંજૂરી આપીને, રેકોર્ડની પોર્ટેબિલિટી દ્વારા પુનરાવર્તિત પ્રક્રિયા ઘટાડીને અને VIPV જેવી આધુનિક ઓળખ ચકાસણી પદ્ધતિઓનો સમાવેશ કરીને SEBI નિયમનકારી અનુપાલનને વધુ કાર્યક્ષમ બનાવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે.
સુધારેલા નિયમો હેઠળ પણ મધ્યસ્થી સંસ્થાઓ યોગ્ય તપાસ માટે જવાબદાર રહેશે; તેમણે જોખમ પ્રોફાઇલનું મૂલ્યાંકન કરવું પડશે અને અનુપાલન સુનિશ્ચિત કરવું પડશે.
—
આ ફેરફારો ભારતના મૂડી બજારો અને તેના NRI રોકાણકાર આધાર માટે મહત્વપૂર્ણ પ્રગતિ દર્શાવે છે. વિદેશમાં રહેતા NRIs અને OCIs માટે સરળ KYC પ્રક્રિયાઓ, ડિજિટલાઇઝ્ડ ઓળખ પુરાવા અને ઓળખ તથા સરનામું સાબિત કરવામાં વધુ સુગમતા લાંબા સમયથી રહેલી અડચણો દૂર કરશે. 3 ડિસેમ્બર, 2026થી આ નિયમો અમલમાં આવ્યા બાદ ગ્રાહકો અને મધ્યસ્થી સંસ્થાઓએ વધુ સરળ ઑનબોર્ડિંગ પ્રક્રિયાઓ માટે તૈયારી કરવી જોઈએ.
This article is AI-generated content. Please verify the information independently before taking any action based on this article.
