ભારતની ચૂંટણી પ્રક્રિયા અંગે વધતી ચિંતાઓ વચ્ચે, INDIA બ્લોકે 30 સપ્ટેમ્બર, 2026ના રોજ નવી દિલ્હીમાં એક મહત્વપૂર્ણ બેઠક યોજી અને ચૂંટણી પંચની તાજેતરની કાર્યવાહીનો વિરોધ કર્યો. કોંગ્રેસ અધ્યક્ષ મલ્લિકાર્જુન ખડગે વર્તમાન પદ્ધતિઓ પર સવાલ ઉઠાવતો મુખ્ય અવાજ બનીને સામે આવ્યા. તેમણે ચૂંટણી યોજવાની રીત અને મતદાર યાદીઓ જાળવવાની પ્રક્રિયામાં વ્યાપક સુધારાની માંગ કરી.
—
## ખડગેની માંગણીઓ: પ્રી-SIR યાદીઓ અને બેલેટથી મતદાન
INDIA બ્લોકની બેઠકમાં પોતાના પ્રારંભિક સંબોધનમાં ખડગેએ મહત્વપૂર્ણ પ્રસ્તાવો રજૂ કર્યા. તેમણે તમામ આગામી ચૂંટણીઓ માટે **સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન (pre-SIR) પહેલાંની મતદાર યાદી** પુનઃસ્થાપિત કરવાની માંગ કરી અને દલીલ કરી કે SIR પ્રક્રિયા મતદાર નોંધણીની વિશ્વસનીયતાને નુકસાન પહોંચાડે છે.
તેમણે ઇલેક્ટ્રોનિક વોટિંગ મશીનો (EVMs)ને બદલે **બેલેટ પેપર દ્વારા મતદાન** પુનઃ શરૂ કરવાની પણ માંગ કરી. તેમના કહેવા મુજબ, નાગરિકોને પોતાનો મત આપવા માટે ઉપયોગમાં લેવાતી પદ્ધતિ પર સંપૂર્ણ વિશ્વાસ હોવો જરૂરી છે.
—
## મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનરની જવાબદારી
ખડગે માત્ર ચૂંટણી પદ્ધતિમાં સુધારાની માંગ સુધી મર્યાદિત રહ્યા નહીં. તેમણે **મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર (CEC) જ્ઞાનેશ કુમારને પદ પરથી હટાવવાની માંગ** કરી અને આરોપ મૂક્યો કે તેઓ એવા નબળા તંત્રનું નેતૃત્વ કરી રહ્યા છે, જેમાં હસ્તક્ષેપ અને અનિયમિતતાઓની શક્યતા છે.
તેમણે કુમારને “સરકારી સાક્ષી બનવા” — એટલે કે, મતદાર યાદીઓ સાથે કથિત રીતે ચેડાં કરનારાઓ અથવા ચૂંટણી પ્રક્રિયા પર અયોગ્ય પ્રભાવ પાડનારાઓને ખુલ્લા પાડવા — માટે પણ અપીલ કરી.
—
## મુખ્ય આરોપો અને ચિંતાઓ
ખડગેએ SIR દરમિયાન મતદાર યાદીઓમાંથી **13.3 કરોડ (133 મિલિયન) નામો** દૂર કરાયા હોવાનો ઉલ્લેખ કરીને તેને મોટા પાયે મતાધિકારથી વંચિત કરવાના પુરાવા તરીકે રજૂ કર્યો. તેમના મત મુજબ, આ માત્ર વહીવટી ખામી નહોતી, પરંતુ “એક વ્યક્તિ, એક મત, એક મૂલ્ય”ના સિદ્ધાંતને જાણીજોઈને નબળો પાડવાનો પ્રયાસ હતો.
તેમણે EVMsના ઉપયોગ અને પારદર્શિતા અંગે પણ સવાલો ઉઠાવ્યા. તેમણે સૂચવ્યું કે વિપક્ષી પક્ષો અને નાગરિકોએ તેમની વિશ્વસનીયતા અંગે વારંવાર શંકા વ્યક્ત કરી છે, ખાસ કરીને મતદાર યાદીઓમાંથી નામો કાઢી નાખવા અને તેમાં ફેરફાર કરવાના અહેવાલોને ધ્યાનમાં રાખીને.
—
## INDIA બ્લોક દ્વારા રજૂ કરાયેલી માંગણીઓ
કોંગ્રેસ, TMC, RJD, CPI(M), Shiv Sena (UBT), NCP (Sharad Pawar) સહિત 19 રાજકીય પક્ષોની હાજરીવાળી બેઠક દરમિયાન ખડગેએ ચૂંટણી પ્રક્રિયામાં વિશ્વાસ પુનઃસ્થાપિત કરવા માટે પાંચ મુદ્દાની વ્યૂહરચના રજૂ કરી. આ માંગણીઓમાં સામેલ હતા:
– આગામી ચૂંટણીઓમાં પ્રી-SIR મતદાર યાદીઓનો ઉપયોગ.
– મતદાર યાદીમાંથી કોઈ મતદારનું નામ દૂર કરતા પહેલાં વધુ મજબૂત અપીલ વ્યવસ્થા.
– વહીવટી ભૂલો અથવા અક્ષમતાને કારણે પાત્ર મતદારો મતદાર યાદીમાંથી બહાર ન રહી જાય તે માટે સુરક્ષા વ્યવસ્થા.
– EVMsને બદલે બેલેટ પેપર દ્વારા મતદાન પુનઃ શરૂ કરવું.
– પ્રથમ વખત મતદાન કરનારાઓ માટે મતદાર નોંધણી પ્રક્રિયા સરળ બનાવવી.
—
## વિપક્ષની સામૂહિક વ્યૂહરચના
INDIA બ્લોકની બેઠકનો હેતુ માત્ર માંગણીઓ નક્કી કરવાનો નહોતો, પરંતુ વિપક્ષી પક્ષોને એકસમાન માર્ગરેખા પર લાવવાનો પણ હતો. ચર્ચામાં નીચેના મુદ્દાઓ સામેલ હતા:
– મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનરને હટાવવાનો **પ્રસ્તાવ તૈયાર કરવો**, જેને લોકસભા અને રાજ્યસભા બંનેમાં રજૂ કરવામાં આવે.
– રાજ્યોમાં વિરોધ પ્રદર્શન અને જાહેર જનમોબિલાઇઝેશન સહિત **દેશવ્યાપી આંદોલનનું આયોજન કરવું**.
– મતદાર યાદીઓમાં કરવામાં આવતા સુધારા, જેમાં અપીલ પ્રક્રિયા અને નામો દૂર કરવાની રીતનો સમાવેશ થાય છે, તેમાં **પારદર્શિતાની માંગ મજબૂત બનાવવી**.
—
## હાજરી અને વલણ
કુલ 19 INDIA બ્લોક પક્ષોએ બેઠકમાં હાજરી આપી. મુખ્ય પક્ષોમાં કોંગ્રેસ, તૃણમૂલ કોંગ્રેસ (TMC), RJD, CPI(M), CPI, NCP (Sharad Pawar), Shiv Sena (UBT), National Conference, PDP અને અન્ય પક્ષો સામેલ હતા.
નોંધપાત્ર રીતે, Aam Aadmi Party (AAP) અને Dravida Munnetra Kazhagam (DMK) બેઠકમાં હાજર રહ્યા નહોતા. AAPએ CEC વિરુદ્ધ INDIA બ્લોકની કાર્યવાહીને સમર્થન આપ્યું હતું, જ્યારે DMKએ બેઠકથી દૂર રહેવાનું પસંદ કર્યું.
—
## ECનો બચાવ: SIRનો કાનૂની આધાર અને પ્રક્રિયા
જવાબમાં, ચૂંટણી પંચે SIR પ્રક્રિયાનો બચાવ કરતા સ્પષ્ટતા જાહેર કરી:
– SIR શરૂ કરવાનો આદેશ **24 જૂન, 2025ના રોજ** તમામ ચૂંટણી કમિશનરોની સર્વસંમતિથી મંજૂરી બાદ જારી કરવામાં આવ્યો હતો.
– સુપ્રીમ કોર્ટે **27 મે, 2026ના રોજ** SIRના આદેશને યથાવત્ રાખ્યો હતો.
મતદારોને અસ્પષ્ટ કારણોસર દૂર કરવામાં આવી રહ્યા હોવાની ચિંતાઓ દૂર કરવા માટે:
– SIR દરમિયાન ચિહ્નિત કરાયેલા મતદારો — જેઓની માહિતી મેપ કરવામાં આવી ન હોય અથવા જેમની વિગતોમાં તર્કસંગત અસંગતતા જોવા મળે — તેમને દસ્તાવેજો રજૂ કરવા પડશે. બૂથ લેવલ અધિકારીઓ તેમના ઘરે મુલાકાત લેશે અને પુરાવાના આધારે ઇલેક્ટોરલ રજિસ્ટ્રેશન ઓફિસર (ERO) નિર્ણય લેશે.
– સુનાવણીઓ મુખ્યત્વે ઑનલાઇન યોજાશે અથવા ગંભીર પરિસ્થિતિઓમાં જ EROની કચેરીમાં હાથ ધરાશે.
—
## ભારતના લોકતંત્ર પર અસરો
SIR પ્રક્રિયા, EVMs અને CECની વિશ્વસનીયતા અંગેનો મતભેદ ચૂંટણીની નિષ્પક્ષતા અંગે મહત્વપૂર્ણ સવાલો ઊભા કરે છે. વિપક્ષી નેતાઓનું કહેવું છે કે સુધારા વિના લોકશાહી સમાજોમાં મૂળભૂત ગણાતા સમાન મતભારના સિદ્ધાંતને નુકસાન પહોંચવાનો ખતરો છે.
ખડગેની બેલેટથી મતદાનની માંગ, જેનો ઐતિહાસિક રીતે ઉપયોગ થતો આવ્યો છે, વર્તમાન ટેક્નોલોજી અને મતદાર યાદીઓના વહીવટ પ્રત્યેના ઊંડા અવિશ્વાસનો સંકેત આપે છે. બેલેટ પેપરથી મતદાન પર પાછા ફરવાથી દેશભરમાં ચૂંટણી વ્યવસ્થામાં મોટો ફેરફાર થશે.
આ દરમિયાન, CECને હટાવવા માટે મહાભિયોગ જેવી પ્રક્રિયા માટે વિવિધ પક્ષો વચ્ચે સર્વસંમતિ અને સંસદમાં નોંધપાત્ર સમર્થનની જરૂર પડશે. આવું પગલું ગંભીર રાજકીય અને બંધારણીય અસરો પેદા કરી શકે છે.
—
ભારત હવે તાત્કાલિક નિર્ણયોનો સામનો કરી રહ્યું છે: વર્તમાન સ્થિતિ સ્વીકારવી કે પછી વિપક્ષી પક્ષો દ્વારા સમર્થિત સુધારાના પ્રસ્તાવો પર વિચાર કરવો. આ ચર્ચા વધુ ઉગ્ર બની રહી છે ત્યારે સૌની નજર ચૂંટણી પંચ, સંસદ અને INDIA બ્લોકની માંગણીઓ અંગેની જનપ્રતિક્રિયા પર ટકેલી છે.
This article is AI-generated content. Please verify the information independently before taking any action based on this article.
