2026માં ભારત એક નિર્ણાયક વળાંક પર ઊભું છે, જે 1991ના પરિવર્તનકારી સમય સાથે નોંધપાત્ર સમાનતા ધરાવે છે, એમ Chief Economic Adviser V. Anantha Nageswaranએ જણાવ્યું છે. ISID-IDRAની રાષ્ટ્રીય પરિષદમાં બોલતાં તેમણે જાહેર કર્યું કે 2026 (અને કદાચ 2025 પણ) એક ઇન્ફ્લેક્શન પોઈન્ટ છે, કારણ કે બાહ્ય દબાણો ઉત્પાદન, ઊર્જા, કૃષિ અને ટેક્નોલોજી ક્ષેત્રોની ઊંડે વણાયેલી આંતરિક મર્યાદાઓ સાથે એકસાથે આવી રહ્યા છે.
Nageswaranના વિશ્લેષણ મુજબ, ભારત 1991 જેવી ચૂકવણી સંતુલન (balance of payments) કટોકટીનો સામનો કરી રહ્યું નથી, પરંતુ વ્યૂહાત્મક પુનઃસંતુલનની તાત્કાલિક જરૂરિયાત વાસ્તવિક છે. તેમના જણાવ્યા મુજબ વૈશ્વિક પરિસ્થિતિ બદલાઈ ગઈ છે અને ભૂતકાળની ભૂલોની જગ્યાએ હવે અનુકૂલનક્ષમતાની નિર્ણાયક જરૂરિયાત ઊભી થઈ છે.
—
## બાહ્ય પડકારો વિરુદ્ધ માળખાકીય પડકારો
Nageswaranએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે ભારત પર હાલનું દબાણ માત્ર બાહ્ય આંચકાઓ પૂરતું મર્યાદિત નથી. ટનલ-બોરિંગ મશીનો જેવી ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર સંબંધિત વસ્તુઓ માટે ચીનના તાજેતરના નિકાસ લાઇસન્સિંગ નિયમો દર્શાવે છે કે પુરવઠા પરના નિયંત્રણોનો રાજકીય સાધન તરીકે વધુને વધુ ઉપયોગ થઈ રહ્યો છે. તેમના મતે વૈશ્વિક તણાવો પરસ્પર નિર્ભરતાઓને હથિયાર બનાવી રહ્યા છે, જેના કારણે નીતિગત વિકલ્પો વધુ જટિલ બન્યા છે.
છેલ્લાં કેટલાંક વર્ષોમાં સેમિકન્ડક્ટરની અછતથી લઈને ઊર્જા સંકટ સુધી પુરવઠા-પક્ષીય વિક્ષેપો સર્જાયા છે. આ કામચલાઉ સમસ્યાઓ નથી અને ભૂતકાળની કટોકટીઓથી વિપરીત—જે મોટાભાગે માંગમાં ઘટાડાને કારણે ઊભી થતી હતી—હાલની સમસ્યાઓ સપ્લાય ચેઇન અને સંસાધનો સુધીની પહોંચમાં આવતા વિક્ષેપોથી ઊભી થઈ રહી છે.
—
## નવી વ્યૂહરચના
કટોકટી દરમિયાન અગાઉ અસરકારક સાબિત થયેલા નીતિગત પ્રતિસાદો—જેમ કે વ્યાજદરમાં ઘટાડો, પ્રોત્સાહન પેકેજો અથવા ક્વાન્ટિટેટિવ ઇઝિંગ—હવે કદાચ પૂરતા નહીં રહે. ભારતે હવે આયાત-બદલી, નિકાસ સ્પર્ધાત્મકતા અને વ્યૂહાત્મક અનિવાર્યતા—આ ત્રણેયનો એકસાથે સમાવેશ કરતી સંયુક્ત વ્યૂહરચના અપનાવવી પડશે.
Nageswaranએ સ્પષ્ટ કર્યું કે ઉદ્યોગોને આપવામાં આવતું સમર્થન કેટલીક શરતો સાથે હોવું જોઈએ. કંપનીઓએ આયાતી વિકલ્પો સામે સ્પર્ધા કરવાની પોતાની ક્ષમતા અને નિકાસ કામગીરી સાબિત કરવી જોઈએ. GDPમાં ઉત્પાદન ક્ષેત્રનો હિસ્સો વધારવો જ પૂરતો નથી; મહત્વપૂર્ણ ઇનપુટ્સ અને કોમોડિટીઝમાં સ્થિતિસ્થાપકતા પણ એટલી જ જરૂરી છે.
—
## આત્મનિર્ભરતા દ્વારા સ્થિતિસ્થાપકતા
આયાતી કાચા માલ પરની નિર્ભરતા ઘટાડવી અને વ્યૂહાત્મક ભંડારો ઊભા કરવા ભારતની આર્થિક સ્થિતિસ્થાપકતા મજબૂત કરવાના વ્યવહારુ આધારસ્તંભો તરીકે સામે આવ્યા છે. મુખ્ય સામગ્રીઓમાં ક્રૂડ ઓઇલ, ઔદ્યોગિક ધાતુઓ, ખાતરો, એક્ટિવ ફાર્માસ્યુટિકલ ઇન્ગ્રેડિયન્ટ્સ, રેર અર્થ્સ, બેટરી કેમિકલ્સ અને અન્ય મહત્વપૂર્ણ ખનિજોનો સમાવેશ થાય છે.
2020થી યુદ્ધો, વેપાર નકાર અને વ્યૂહાત્મક નિકાસ લાઇસન્સિંગ વ્યવસ્થાઓ દ્વારા આવશ્યક ઇનપુટ્સ સુધીની પહોંચ મર્યાદિત થતાં ભારતની નબળાઈ વધુને વધુ સ્પષ્ટ થઈ છે. Nageswaranએ દાવો કર્યો કે વાસ્તવિક શક્તિ એવી ક્ષમતાઓમાં નિપુણતા મેળવવામાં રહેલી છે, જેને હાંસલ કરવી અન્ય દેશો માટે મુશ્કેલ હોય.
—
## નાણાકીય અને રાજકોષીય સંતુલનનો પડકાર
Nageswaranની આગાહી મુજબ, આવનારા દાયકાઓ મહામારી પહેલાંના 40 વર્ષથી મૂળભૂત રીતે અલગ હશે. તે સમયગાળામાં અનેક કટોકટીઓનો સામનો પરંપરાગત રાજકોષીય અને નાણાકીય સાધનો દ્વારા કરવામાં આવતો હતો. તેની તુલનામાં, આ યુગમાં પુરવઠાની અછતને કારણે ઊભી થતી ફુગાવો અને ઉત્પાદન વિક્ષેપો બંનેનું સંચાલન કરવા વધુ લવચીકતાની જરૂર પડશે.
નાણાકીય નીતિ માટે ખાસ કરીને પરિસ્થિતિ કઠિન છે: જ્યારે અછતનું મૂળ ભૌતિક સપ્લાય ચેઇનમાં રહેલું હોય ત્યારે માત્ર વ્યાજદરના સાધનોનો ઉપયોગ કરીને ફુગાવો ઘટાડી શકાતો નથી. સાથે સાથે, જ્યાં ખાનગી રોકાણ નબળું હોય ત્યાં રાજકોષીય નીતિઓએ સહાય કરવી જોઈએ—પરંતુ ચોક્કસ લક્ષ્યાંકો, સમયમર્યાદા અને જવાબદારી સાથે.
—
## મેક્રો સ્થિરતાનું રક્ષણ
બાહ્ય દબાણો વધતા હોવા છતાં, ભારતે મેક્રોઇકોનોમિક સ્થિતિસ્થાપકતા દર્શાવી છે. મજબૂત વિદેશી વિનિમય ભંડાર, વ્યવસ્થાપનીય દેવાના સ્તરો અને મજબૂત આર્થિક વૃદ્ધિ ભારતને અગાઉની કટોકટીની પરિસ્થિતિઓથી અલગ પાડે છે.
રસપ્રદ રીતે, 1991 સાથેની સરખામણી યોગ્ય હોવા છતાં, Nageswaranએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે ભારત ફરી એ જ પ્રકારની કટોકટીની અણી પર નથી. આ ક્ષણ તાત્કાલિક જોખમ કરતાં વધુ એ બાબત સાથે સંબંધિત છે કે આજે લેવામાં આવતા નિર્ણયો આગામી દાયકાને—અથવા તેનાથી પણ વધુ લાંબા સમયને—કેવી રીતે નિર્ધારિત કરશે.
—
## વ્યૂહાત્મક અનિવાર્યતાઓ: શું બદલાવું જરૂરી છે
આ ઇન્ફ્લેક્શન પોઈન્ટને સફળતાપૂર્વક પાર કરવા માટે Nageswaranએ કેટલીક વ્યવહારુ પ્રાથમિકતાઓ રજૂ કરી:
– એવા ક્ષેત્રો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું જ્યાં ભારત વૈશ્વિક પ્રભાવ અને અનિવાર્યતા ઊભી કરી શકે.
– વધુ ઉત્પાદકતા, ઇનપુટ ખર્ચમાં ઘટાડો અને જમીન તથા ઊર્જા સુધારાઓ દ્વારા ઉત્પાદન ક્ષેત્રની ઇકોસિસ્ટમને મજબૂત બનાવવી.
– સપ્લાય ચેઇનની નબળાઈઓનો સામનો કરવા મહત્વપૂર્ણ ઇનપુટ્સ અને ખનિજોમાં બફર સ્ટોક ઊભો કરવો.
– ઉદ્યોગોને ત્યારે જ સહાય આપવાનો અભિગમ અપનાવવો જ્યારે નિકાસ સ્પર્ધાત્મકતા અથવા આયાત-બદલીની સંભાવનાઓ સાબિત થાય.
1991ની સરખામણીમાં 2026માં ભારતની વૃદ્ધિ માટેનું પરિદૃશ્ય નકલ પર નહીં, પરંતુ સ્થિતિસ્થાપકતા, અનુકૂલનક્ષમતા અને વૈશ્વિક સ્થાનનિર્ધારણ પર આધારિત વ્યૂહરચનાની માંગ કરે છે.
—
Nageswaranની આગાહી એક વાત સ્પષ્ટ કરે છે: ભારતનો વર્તમાન સમય માત્ર અન્ય એક આર્થિક ચક્ર નથી—તે એક વળાંક બની શકે છે. સપ્લાય ચેઇનના આંચકાઓ, માળખાકીય મર્યાદાઓ અને વૈશ્વિક સ્પર્ધાનો ભારત કેવી રીતે પ્રતિસાદ આપે છે તે આગામી દાયકાઓ માટે તેની દિશા નક્કી કરશે.
This article is AI-generated content. Please verify the information independently before taking any action based on this article.
