સુપ્રીમ કોર્ટે વિદ્યાર્થી…ની તપાસ માટે ભૂતપૂર્વ એસસી જજ સુભાષ રેડ્ડીના નેતૃત્વમાં પાંચ સભ્યોની સમિતિ રચી

સુપ્રીમ કોર્ટે દેશમાં, જેમાં નવી દિલ્હીના જંતર મંતરનો પણ સમાવેશ થાય છે, નોંધાયેલા વિદ્યાર્થી આંદોલનો દરમિયાન થયેલી હિંસાની સ્વતંત્ર તપાસ માટે પાંચ સભ્યોની High-Powered Enquiry Committee (HPEC)ની રચના કરી છે. સુપ્રીમ કોર્ટના ભૂતપૂર્વ ન્યાયાધીશ જસ્ટિસ R. Subhash Reddy આ સમિતિના અધ્યક્ષ રહેશે. સમિતિ પોલીસ તેમજ આંદોલનકારીઓ દ્વારા કરવામાં આવેલી બર્બરતા અને ગેરવર્તણૂકના આરોપોની તપાસ કરશે.

જસ્ટિસ Reddy ઉપરાંત સમિતિમાં સામેલ છે:

– પંજાબ અને હરિયાણા હાઈકોર્ટના ભૂતપૂર્વ મુખ્ય ન્યાયાધીશ Ravi Shankar Jha
– દિલ્હી હાઈકોર્ટના ભૂતપૂર્વ ન્યાયાધીશ Justice Shalinder Kaur
– ભૂતપૂર્વ CBI Director Rishi Kumar Shukla
– મેઘાલયના નિવૃત્ત Director General of Police Dr. L.R. Bishnoi

## તપાસનો વ્યાપ

કોર્ટે HPECને શાંતિપૂર્ણ દેખાવો દરમિયાન પોલીસ દ્વારા અતિશય બળપ્રયોગના આરોપોની તપાસ કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો છે. તેમાં પેલેટ ગન, ઇલેક્ટ્રિક બેટન, લાઠીચાર્જ, ટિયર ગેસ તેમજ હિંસામાં સામેલ થયેલા ઓળખચિહ્ન વિનાના અથવા સાદા વસ્ત્રોમાં રહેલા કર્મચારીઓના ઉપયોગનો સમાવેશ થાય છે. આરોપોમાં અનધિકૃત દેખરેખ, મહિલા આંદોલનકારીઓને નિશાન બનાવવી અને હેરાન કરવી તેમજ ગોપનીયતા અને શાંતિપૂર્ણ સભાના અધિકારોના ઉલ્લંઘનનો પણ સમાવેશ થાય છે.

પ્રતિવાદીઓએ સમિતિને આંદોલનકારીઓ દ્વારા કરવામાં આવેલી હિંસાના દાવાઓ—જેમ કે જાહેર અને ખાનગી સંપત્તિને થયેલું નુકસાન તથા સુરક્ષા દળોને થયેલી ઇજાઓ—સાથે સાથે દેખાવો દરમિયાન કાયદો અને વ્યવસ્થા જાળવતા કર્મચારીઓના પરિવારોને થયેલા ભાવનાત્મક અને માનસિક આઘાતને પણ ધ્યાનમાં લેવા જણાવ્યું છે.

## આદેશ અને તપાસના સંદર્ભની શરતો

HPEC નીચેના મુખ્ય મુદ્દાઓની તપાસ કરશે:

– પોલીસ અને સુરક્ષા એજન્સીઓએ અપ્રમાણસર બળનો ઉપયોગ કર્યો હતો કે નહીં અને પૂરતી ચેતવણી અથવા સંયમ દાખવવામાં આવ્યો હતો કે નહીં.
– બળપ્રયોગ અથવા ધરપકડ દરમિયાન દેખાય તેવા નેમપ્લેટ અને યોગ્ય ગણવેશ પહેરવાની આવશ્યકતા સહિત તેમાં સામેલ અધિકારીઓની ઓળખ.
– સભાઓ પર કરવામાં આવેલી દેખરેખ અને મોનિટરિંગનો વ્યાપ તથા તેની કાયદેસરતા.
– આંદોલનકારીઓમાં સામેલ મહિલાઓ દ્વારા કરવામાં આવેલી હેરાનગતિ, છેડતી અને દ્વિતીયક પીડિતીકરણની ફરિયાદો.
– અસરગ્રસ્તોને આપવામાં આવેલી તબીબી સહાયની પૂરતીતા અને વળતરની શક્યતાઓ.
– Bharatiya Nagarik Suraksha Sanhita, 2023ની Section 163 હેઠળના સર્વવ્યાપક આદેશોનો શાંતિપૂર્ણ સભાઓને બિનજરૂરી રીતે રોકવા માટે દુરુપયોગ થઈ રહ્યો છે કે નહીં.

પ્રતિવાદીઓ તરફથી તપાસમાં નીચેના મુદ્દાઓનો પણ સમાવેશ થશે:

– જાહેર વ્યવસ્થા જાળવતી વખતે પોલીસ અને અર્ધલશ્કરી દળોના જવાનોને થયેલી ઇજાઓ.
– દેખાવો દરમિયાન જાહેર સુવિધાઓ, વાહનો, સરકારી સંપત્તિ અને ખાનગી મિલકતોને થયેલું નુકસાન.

## કોર્ટનું તારણ અને પુરાવા એકત્રિત કરવાનો આદેશ

ત્રણ ન્યાયાધીશોની બેન્ચ—Chief Justice Surya Kant, Justice Joymalya Bagchi અને Justice V. Mohana—એ નોંધ્યું કે શરૂઆતની રજૂઆતોમાંથી જ અરજદારો અને પ્રતિવાદીઓ બંનેએ તટસ્થ અને ઉચ્ચસ્તરીય તપાસને યોગ્ય ઠેરવતા પૂરતા વિશ્વસનીય આરોપો રજૂ કર્યા હતા. બેન્ચે ગંભીર ઇજાઓ, સત્તાના સંભવિત દુરુપયોગ અને બંધારણીય માપદંડોના કથિત ઉલ્લંઘનના અહેવાલોને ધ્યાનમાં રાખીને તાત્કાલિકતાને રેખાંકિત કરી હતી.

સુપ્રીમ કોર્ટે સત્તાવાળાઓને નીચેના પુરાવા જાળવી રાખવાનો નિર્દેશ આપ્યો છે:

– CCTV અને ડ્રોન ફૂટેજ
– બોડી-વૉર્ન કેમેરા અને અન્ય વિડિયો કવરેજના રેકોર્ડિંગ્સ
– દેખાવો સંબંધિત વાયરલેસ સંચારના લૉગ્સ અને PCR કૉલ્સ

આ સામગ્રી કોઈપણ અવરોધ વિના HPECને સોંપવી આવશ્યક રહેશે. આ ઉપરાંત, એજન્સીઓ દસ્તાવેજો રજૂ કરી શકે છે અને ઓળખ સુરક્ષિત રાખવા માટે અનામિક સાક્ષીઓ સહિત સાક્ષીઓના નામ સૂચવી શકે છે.

## અહેવાલ રજૂ કરવાની સમયસીમા

કોર્ટે HPECને અતિશય બળપ્રયોગ અને મહિલા આંદોલનકારીઓ વિરુદ્ધ નિશાન બનાવીને કરવામાં આવેલી હિંસાના આરોપો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરતો તેનો પ્રથમ વચગાળાનો અહેવાલ “તાત્કાલિક” રજૂ કરવાનો આદેશ આપ્યો છે. આ મામલે હવે 10 સપ્ટેમ્બર, 2026ના રોજ ફરી સુનાવણી થવાની છે.

કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આ સમિતિની રચનાથી તપાસ હેઠળના વ્યક્તિઓ વિરુદ્ધ પહેલેથી ચાલી રહેલી આંતરિક શિસ્તભંગ અથવા વહીવટી કાર્યવાહી પર કોઈ અસર નહીં પડે.

## મહત્વ અને વ્યાપક અસરો

આ વિકાસ ભારતમાં દેખાવો દરમિયાન પોલીસની કામગીરી, નાગરિક અધિકારો અને સરકારની જવાબદારી અંગે ચાલી રહેલી ચર્ચામાં એક મહત્વપૂર્ણ ક્ષણ દર્શાવે છે. સન્માનનીય ભૂતપૂર્વ ન્યાયાધીશો અને કાયદો અમલમાં મૂકતી એજન્સીઓના અધિકારીઓની આગેવાની હેઠળ સ્વતંત્ર સમિતિની રચના કરીને સુપ્રીમ કોર્ટ રાજ્ય એજન્સીઓ અસહમતિનું સંચાલન કેવી રીતે કરે છે તે અંગેના ગંભીર પ્રશ્નોની તપાસ માટે અવકાશ ઊભો કરવા માગે છે, ખાસ કરીને જ્યારે તે બંધારણીય સ્વતંત્રતાઓના ઉલ્લંઘનનું જોખમ ઊભું કરે છે. તપાસના સંદર્ભની શરતોમાં સભા યોજવાનો અધિકાર, મુક્ત વાણી, ગોપનીયતા અને યોગ્ય કાયદાકીય પ્રક્રિયા સહિત નાગરિક સ્વતંત્રતાઓના રક્ષણ સાથે રાજ્ય સત્તાના સંતુલનની જરૂરિયાત પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે.

જેમ જેમ દેખાવો માટે રિયલ-ટાઇમ દેખરેખ, જાહેર રેકોર્ડ અને મોટા પાયે જનમોબિલાઇઝેશન પર વધતો આધાર રહે છે, તેમ ટોચની અદાલત દ્વારા ટેક્નોલોજીકલ પુરાવા જાળવી રાખવા અને સ્પષ્ટ જવાબદારીની વ્યવસ્થા સુનિશ્ચિત કરવાનો આ નિર્દેશ ભવિષ્યમાં આવા સંઘર્ષોને સંભાળવા માટેના માપદંડો નક્કી કરી શકે છે.

This article is AI-generated content. Please verify the information independently before taking any action based on this article.