Source :- BBC PUNJABI
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, Getty Images
ਸਸਤ ਾ ਅਤ ੇ ਸ਼ੁਰ ੂ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਾਨ ਤਰੀਕ ਾ ਹ ੈ ਬੁਣਾਈ ਜ ੋ ਨਹੁ ੰ ਚੱਬਣ ਤੋ ਂ ਲ ੈ ਕੇ, ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਨੂ ੰ ਲਗਾਤਾਰ ਸਕ੍ਰੋਲ ਕਰਨ ਵਰਗੀਆ ਂ ਆਦਤਾ ਂ ਤੋ ਂ ਲ ੈ ਕ ੇ ਸੜਕਾ ਂ ‘ ਤ ੇ ਵਰਤ ੇ ਜਾਣ ਵਾਲ ੇ ਨਸ਼ਿਆ ਂ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਹ ੇ ਲੋਕਾ ਂ ਦ ੀ ਵ ੀ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦ ੀ ਹੈ।
ਇਸ ਦ ਾ ਇੱਕ ੋ ਇੱਕ ਸਾਈਡ ਇਫੈਕਟ ਕ ੀ ਹੈ? ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦ ਾ ਸਕਾਰਫ ਼ ਅਤ ੇ ਟੋਪੀਆ ਂ ਬਣ ਜਾਣਾ।
ਕੈਨੇਡ ਾ ਦ ੇ ਮਿਸੀਸਾਗ ਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫ਼ਾਈਨਾਂਸ ਵਰਕਰ ਅਮਾਂਡ ਾ ਵਿਲਸਨ ਅਜਿਹ ੀ ਸੰਵੇਦਨਾਤਮਕ ਆਦਤ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਹ ੀ ਸੀ । ਉਹ ਦੱਸਦ ੀ ਹੈ,” ਮੈ ਂ ਆਪਣ ੀ ਚਮੜ ੀ ਨੂ ੰ ਇੰਨ ਾ ਪੱਟਦ ੀ ਸ ੀ ਕ ਿ ਜ਼ਖ਼ਮ ਹ ੋ ਜਾਂਦ ੇ ਸਨ ਅਤ ੇ ਨਹੁੰਆ ਂ ਨੂ ੰ ਚਬ ਾ ਕ ੇ ਇੰਨ ਾ ਛੋਟ ਾ ਕਰ ਦਿੰਦ ੀ ਸ ੀ ਕ ਿ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਹ ੋ ਜਾਂਦ ੀ ਸੀ ।”
ਉਹ ‘ ਆਬਸੈਸਿਵ ਕੰਪਲਸਿਵ ਡਿਸਆਰਡਰ ‘ ਤੋ ਂ ਪੀੜਤ ਸੀ । ਫਿਰ ਉਸ ਨ ੇ ਧਾਗ ਾ ਅਤ ੇ ਸਿਲਾਈਆ ਂ ਲ ੈ ਲਈਆਂ । ਉਹ ਕਹਿੰਦ ੀ ਹੈ,” ਜਦੋ ਂ ਤੋ ਂ ਮੈ ਂ ਬੁਣਾਈ ਸ਼ੁਰ ੂ ਕੀਤ ੀ ਹੈ, ਮੇਰ ੇ ਨਹੁ ੰ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣ ੇ ਹਨ ਅਤ ੇ ਸਿਹਤਮੰਦ ਚਮੜ ੀ ਹੈ ।”
ਭਾਵੇ ਂ ਕ ਿ ਇਸ ਨੂ ੰ ਬਜ਼ੁਰਗਾ ਂ ਦ ਾ ਸ਼ੌਂਕ ਕਿਹ ਾ ਜਾਂਦ ਾ ਰਿਹ ਾ ਹੈ, ਹੁਣ ਇਸ ਨੂ ੰ ਕਿਸ ੇ ਵ ੀ ਉਮਰ ਦ ੇ ਲੋਕਾ ਂ ਲਈ ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਦ ੇ ਸਹ ੀ ਤਰੀਕ ੇ ਵਜੋ ਂ ਸਤਿਕਾਰ ਮਿਲਣ ਲੱਗਿਆ ਹੈ।
ਕੈਨੇਡ ਾ ਦ ੀ ਯੁਨੀਵਰਸਿਟ ੀ ਆਫ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦ ੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਕਾਰਲ ਬਰਮਿੰਘਮ ਕਹਿੰਦ ੇ ਹਨ,” ਲੋਕਾ ਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਨ ਾ ਔਖ ਾ ਹ ੈ ਕ ਿ ਬੁਣਾਈ ਪੀਟੀਐੱਸਡ ੀ ਅਤ ੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਸਬੰਧ ੀ ਵਿਕਾਰਾ ਂ ਲਈ ਇੰਨ ੀ ਅਸਰਦਾਰ ਹ ੋ ਸਕਦ ੀ ਹੈ, ਪਰ ਬਹੁਤਿਆ ਂ ਲਈ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਨ ਾ ਫ਼ਾਇਦ ੇ ਦ ਾ ਸੌਦ ਾ ਹੈ ।”
ਉਹ ਕਹਿੰਦ ੇ ਹਨ ਕ ਿ ਬੁਣਾਈ ਸਸਤ ੀ ਹ ੈ ਅਤ ੇ ਕਿਤ ੇ ਵ ੀ ਕੀਤ ੀ ਜ ਾ ਸਕਦ ੀ ਹੈ । ਇਸ ਦ ਾ ਇੱਕ ੋ ਇੱਕ ਨੁਕਸਾਨ ਹ ੈ ਕ ਿ ਤੁਹਾਡ ੇ ਕੋਲ ਬੁਣੀਆ ਂ ਹੋਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦ ਾ ਟੋਪੀਆ ਂ ਹ ੋ ਸਕਦੀਆ ਂ ਹਨ।
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, Getty Images
ਸਬੂਤ ਕ ੀ ਹੈ?
ਵਿਗਿਆਨਕ ਦੁਨੀਆ ਂ ਵਿੱਚ ਬੁਣਾਈ ਲਈ ਪਬਲਿਕ ਰਿਲੇਸ਼ਨਜ ਼ ਸਮੱਸਿਆ ਰਹ ੀ ਹੈ । ਬੁਣਾਈ ਦ ੇ ਉਪਚਾਰਕ ਫ਼ਾਇਦਿਆ ਂ ਬਾਰ ੇ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਦ ੀ ਸਹਿ-ਲੇਖਕ, ਤੰਦਰੁਸਤ ੀ ਕੋਚ ਅਤ ੇ ਫੀਜ਼ੀਓਥੈਰੇਪਿਸਟ ਬੇਟਸਿਨ ਕੋਰਖਿਲ ਕਹਿੰਦ ੀ ਹ ੈ ਕ ਿ ਵਿਗਿਆਨ ੀ ਅਤ ੇ ਡਾਕਟਰ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਦ ੇ ਨਵੇ ਂ ਇਲਾਜ ਵਜੋ ਂ ਹਮੇਸ਼ ਾ ‘ ਦੁਤਰਫ਼ਾ, ਤਾਲਬੱਧ ਅਤ ੇ ਮਨੋ-ਸਮਾਜਿਕ ਤਰੀਕਿਆ ਂ ‘ ਨੂ ੰ ਤਵੱਜ ੋ ਦਿੰਦ ੇ ਹਨ । ਪਰ ਜਦੋ ਂ ਹ ੀ ਉਹ ਬੁਣਾਈ ਦ ਾ ਜ਼ਿਕਰ ਲਿਆਉਂਦ ੀ ਹ ੈ ਤਾ ਂ ਉਤਸ਼ਾਹ ਉੱਡ ਜਾਂਦ ਾ ਹੈ।
ਨਤੀਜ ੇ ਵਜੋਂ, ਬੁਣਾਈ ਅਤ ੇ ਕਰੋਸ਼ੀਆ ਦ ੇ ਸਿਹਤ ‘ ਤ ੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾ ਂ ਬਾਰ ੇ ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹ ੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਧਿਐਨ ਹਨ । ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਰਵੇਖਣ ਅਜਿਹ ੇ ਹਨ ਜ ੋ ਤਜ਼ਰਬੇਕਾਰ ਬੁਣਕਰਾ ਂ ਨੂ ੰ ਪੁੱਛਦ ੇ ਹਨ ਕ ਿ ਉਨ੍ਹਾ ਂ ਮੁਤਾਬਕ ਬੁਣਾਈ ਕਿਵੇ ਂ ਉਨ੍ਹਾ ਂ ਦ ੀ ਮਦਦ ਕਰਦ ੀ ਹੈ?
ਪਰ ਹੌਬਸ ਕਹਿੰਦ ੀ ਹ ੈ ਕ ਿ ਸਾਡ ੇ ਕੋਲ ਉਨ੍ਹਾ ਂ ਅਧਿਐਨਾ ਂ ਦ ੀ ਕਮ ੀ ਹ ੈ ਜ ੋ ਗੈਰ-ਬੁਣਕਰਾ ਂ ਨੂ ੰ ਬੁਣਾਈ ਨਾਲ ਜੋੜਦ ੇ ਹੋਣ, ਉਸ ੇ ਤਰ੍ਹਾ ਂ ਜਿਵੇ ਂ ਦਵਾਈਆ ਂ ਦ ੇ ਕਲੀਨਿਕਲ ਟ੍ਰਾਇਲ ਕੀਤ ੇ ਜਾਂਦ ੇ ਹਨ । ਉਹ ਇਹ ਵ ੀ ਕਹਿੰਦ ੀ ਹ ੈ ਕ ਿ ਇਨ੍ਹਾ ਂ ਇਨ੍ਹਾ ਂ ਸਰਵੇਖਣਾ ਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ‘ ਗੋਰੀਆ ਂ ‘ ਨੂ ੰ ਹ ੀ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਹੁਣ ਤੱਕ, ਸਭ ਤੋ ਂ ਨੇੜ ੇ ਦ ੇ ਮਿਲ ੇ ਅਧਿਐਨ ਉਹ ਹਨ ਜ ੋ ਰਿਹਾਇਸ਼ ੀ ਇਲਾਜ ਕੇਂਦਰਾ ਂ ਵਿੱਚ ਬੁਣਾਈ ‘ ਤ ੇ ਕੀਤ ੇ ਗਏ ਹਨ । ਅਜਿਹ ੇ ਕੇਂਦਰ, ਖਾਣ-ਪੀਣ ਸਬੰਧ ੀ ਵਿਕਾਰਾ ਂ ਜਾ ਂ ਨਸ਼ ੇ ਦ ੀ ਲਤ ਵਾਲ ੇ ਮਰੀਜ ਼ ਪੂਰ ਾ ਸਮਾ ਂ ਰਹਿੰਦ ੇ ਹਨ ਅਤ ੇ ਇਲਾਜ ਲੈਂਦ ੇ ਹਨ।
ਬਰਮਿੰਘਮ ਕਹਿੰਦ ੇ ਹਨ, ਭਾਵੇ ਂ ਸੈਂਪਲ ਸਾਈਜ ਼ ਛੋਟ ਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ ਇਹ ਇੱਕ ਮਦਦਗਾਰ ਸਥਾਪਨ ਾ ਹ ੈ ਕਿਉਂਕ ਿ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸ ਾ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆ ਂ ਕੋਲ ਇਸ ਹੁਨਰ ਨੂ ੰ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਸਮਾ ਂ ਹੁੰਦ ਾ ਹ ੈ ਅਤ ੇ ਬੁਰ ੀ ਲਤ ਦ ੇ ਮੁਕਾਬਲ ੇ ਲਈ ਇਸ ਨੂ ੰ ਸਿੱਖਣ ਦ ੀ ਪ੍ਰੇਰਨ ਾ ਹੁੰਦ ੀ ਹੈ।
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, Getty Images
ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਬੰਧਨ
ਬਰਮਿੰਘਮ ਨ ੇ ਦੱਸਿਆ,” ਉਹ ਸਖਤ ਪ੍ਰੋਟੋਕੋਲ ਦ ੀ ਪਾਲਣ ਾ ਕਰ ਰਹੀਆ ਂ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦ ਾ ਖਾਣ ਾ ਵ ੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸ ੀ ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾ ਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦ ਾ ਚਿੰਤ ਾ ਪੈਦ ਾ ਕਰਨ ਵਾਲ ਾ ਸੀ ।”
ਪਰ ਉਹ ਕਹਿੰਦ ੇ ਹਨ ਕ ਿ ਉਨ੍ਹਾ ਂ ਦ ੇ ਤਣਾਅ ਦ ੇ ਪੱਧਰ ‘ ਤ ੇ ਬੁਣਾਈ ਦ ਾ ਅਸਰ ਬਾਕਮਾਲ ਸੀ । ਉਨ੍ਹਾ ਂ ਦੱਸਿਆ ਕ ਿ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸ ਾ ਲੈਣ ਵਾਲ ੇ 75 ਫ਼ੀਸਦ ੀ ਲੋਕਾ ਂ ਨ ੇ ਕਿਹ ਾ ਕ ਿ ਬੁਣਾਈ ਨ ੇ ਉਨ੍ਹਾ ਂ ਦ ੀ ਖਾਣ ੇ ਨਾਲ ਜੁੜ ੀ ਚਿੰਤ ਾ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਦਦ ਕੀਤੀ।
ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਿਮਾਗ ਼ ਦ ੇ ਦੋਹਾ ਂ ਹਿੱਸਿਆ ਂ ਨੂ ੰ ਸਰਗਰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਖੱਬ ੇ ਤੋ ਂ ਸੱਜ ੇ ਪਾਸ ੇ ਹਲਕ ੀ ਤਾਲਬੱਧ ਮੂਵਮੈਂਟ ਕਰਵਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ( ਅਜਿਹ ਾ ਇਸ ਲਈ ਨਹੀ ਂ ਹ ੈ ਕਿਉਂਕ ਿ ਦਿਮਾਗ ਦ ਾ ਖੱਬ ਾ ਹਿੱਸ ਾ ‘ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਮਾਤਮਕ’ ਅਤ ੇ ਸੱਜ ਾ ਹਿੱਸ ਾ ‘ ਰਚਨਾਤਮਕ ‘ ਹੈ, ਇਹ ਸਿਰਫ ਼ ਵਿਗਿਆਗਨਕ ਮਿੱਥ ਹੈ । ਬਲਕ ਿ ਇਸ ਲਈ ਕਿਉਂਕ ਿ ਖੱਬ ਾ ਹਿੱਸ ਾ ਸਰੀਰ ਦ ੇ ਸੱਜ ੇ ਪਾਸ ੇ ਦੀਆ ਂ ਹਰਕਤਾ ਂ ਨੂ ੰ ਕਾਬ ੂ ਕਰਦ ਾ ਹ ੈ ਅਤ ੇ ਸੱਜ ਾ ਹਿੱਸ ਾ ਖੱਬ ੇ ਹਿੱਸ ੇ ਨੂੰ। )
ਹੌਬਸ ਕਹਿੰਦ ੇ ਹਨ ਕ ਿ ਅਸੀ ਂ ਜਾਣਦ ੇ ਹਾ ਂ ਕ ਿ ਦੁਹਰਾਈਆ ਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆ ਂ ਹਰਕਤਾਂ, ਪੈਰ ਾ ਸਿੰਪਥੈਟਿਕ ਨਰਵਸ ਸਿਸਟਮ ਨੂ ੰ ਸਰਗਰਮ ਕਰ ਸਕਦੀਆ ਂ ਹਨ । ਇਹ ਸਾਡ ੇ ਅੰਦਰਲ ਾ ਉਹ ਨੈਟਵਰਕ ਹ ੈ ਜ ੋ ਕਿਤ ੇ ਖਤਰ ੇ ਤੋ ਂ ਬਾਅਦ ਸਰੀਰ ਅਤ ੇ ਮਨ ਨੂ ੰ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦ ਾ ਹੈ।
ਬਰਮਿੰਘਮ ਕਹਿੰਦ ੇ ਹਨ ਕ ਿ ਉਨ੍ਹਾ ਂ ਨ ੇ ਈਈਜ ੀ ( ਦਿਮਾਗ ਼ ਅੰਦਰ ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਕਲ ਸਿਗਨਲ ਮਾਪਣ ਲਈ ਸਿਰ ‘ ਤ ੇ ਰੱਖ ੇ ਜਾਂਦ ੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਡ ) ਜ਼ਰੀਏ ਬੁਣਾਈ ਦ ੇ ਦਿਮਾਗ ਼ ‘ ਤ ੇ ਅਸਰ ਬਾਰ ੇ ਵ ੀ ਜਾਂਚਿਆ ਹੈ।
ਭਾਵੇ ਂ ਕ ਿ ਉਨ੍ਹਾ ਂ ਨ ੇ ਹਾਲ ੇ ਤੱਕ ਇਹ ਨਤੀਜ ੇ ਕਿਸ ੇ ਪੀਅਰ-ਰਿਵਿਊ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਨਹੀ ਂ ਕੀਤੇ, ਪਰ ਉਹ ਮੰਨਦ ੇ ਹਨ ਕ ਿ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ੀ ਟੈਸਟ ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦ ੇ ਹਨ ਕ ਿ ਬੁਣਾਈ ਇੰਸੂਲ ਾ ਅਤ ੇ ਐਮੀਗਡਾਲ ਾ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ੀ ਘਟ ਾ ਸਕਦ ੀ ਹੈ । ਦਿਮਾਗ ਼ ਦ ੇ ਇਹ ਦੋਵੇ ਂ ਹਿੱਸ ੇ ਤਣਾਅ ਜਾ ਂ ਡਰ ਵਾਲ ੀ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਨਾਲ ਜੁੜ ੇ ਹੁੰਦ ੇ ਹਨ।
ਅਤ ੇ ਇਸ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਪ੍ਰਭਾਵ ਲਈ ਤੁਹਾਡ ਾ ਨਿਪੁੰਨ ਬੁਣਕਰ ਹੋਣ ਾ ਜ਼ਰੂਰ ੀ ਨਹੀ ਂ ਹੈ । ਬਰਮਿੰਘਮ ਕਹਿੰਦ ੇ ਹਨ,” ਤੁਸੀ ਂ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਮਾੜ ੇ ਬੁਣਕਰ ਹ ੋ ਸਕਦ ੇ ਹੋ, ਪਰ ਜਦੋ ਂ ਤੱਕ ਤੁਸੀ ਂ ਦਿਮਾਗ ਼ ਦ ੇ ਦੋਹਾ ਂ ਹਿੱਸਿਆ ਂ ਦ ੀ ਵਰਤੋ ਂ ਕਰ ਰਹ ੇ ਹੋ, ਇਹ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਹੈ ।”
ਆਦਤ ਛੱਡਣ ਲਈ ਬੁਣਾਈ
ਹੌਬਸ ਕਹਿੰਦ ੇ ਹਨ ਕ ਿ ਜ ੇ ਤੁਸੀ ਂ ਕਿਸ ੇ ਲਤ ਤੋ ਂ ਛੁਟਕਾਰ ਾ ਪਾਉਣ ਬਾਰ ੇ ਸੋਚ ਰਹ ੇ ਹ ੋ ਤਾ ਂ ਬੁਣਾਈ ਦੋਹਰ ਾ ਫ਼ਾਇਦ ਾ ਕਰਦ ੀ ਹੈ।
ਇਹ ਬੁਰੀਆ ਂ ਆਦਤਾ ਂ ਨੂ ੰ ਉਕਸਾਉਣ ਵਾਲੀਆ ਂ ਨਕਰਾਤਮਕ ਭਾਵਨਾਵਾ ਂ ਨੂ ੰ ਦੂਰ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦ ੀ ਹ ੈ ਅਤ ੇ ਵੈਸ ੇ ਵ ੀ ਤੁਹਾਡ ੇ ਦੋਹੇ ਂ ਹੱਥਾ ਂ ਨੂ ੰ ਰੁਝ ਾ ਕ ੇ ਰੱਖਦ ੀ ਹੈ । ਹੌਬਸ ਕਹਿੰਦ ੀ ਹੈ,” ਬੁਣਨ ਵਾਲ ੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰ ੇ ਲੋਕ ਬੁਣਾਈ ਨੂ ੰ ਆਪਣੀਆ ਂ ਭਾਵਨਾਵਾ ਂ ਸਹਿਣ ਦ ੇ ਤਰੀਕ ੇ ਵਜੋ ਂ ਦੇਖਦ ੇ ਹਨ ।”
ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਂ ਤੋ ਂ ਇੱਕ 60 ਸਾਲ ਾ ਟੈਕਨਾਲੋਜ ੀ ਮੈਨੇਜਰ ਕੇਸ ੀ ਨ ੇ ਦੱਸਿਆ ਕ ਿ ਬੁਣਾਈ ਦ ੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਸਿਗਰਟ ਦ ੀ ਲਤ ਛੱਡਣ ਤੋ ਂ ਪਹਿਲਾ ਂ ਉਹ ਇੱਕ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੈਕੇਟ ਸਿਗਰਟ ਪ ੀ ਜਾਂਦ ੀ ਸ ੀ ਅਤ ੇ ਉਸ ਨੂ ੰ 46 ਸਾਲ ਤੋ ਂ ਸਿਗਰਟ ਦ ੀ ਲਤ ਸੀ।
ਕੇਸ ੀ ਕਹਿੰਦ ੀ ਹ ੈ ਕ ਿ ਉਸ ਨ ੇ ਕਈ ਸਭ ਤਰੀਕ ੇ ਅਜਮਾਉਣ ਵਿੱਚ 10 ਸਾਲ ਗੁਜ਼ਾਰੇ,” ਕੋਲਡ ਟਰਕੀ, ਵੈਲਬਿਊਟਰਿਨ, ਪੈਚ, ਮੈਡੀਟੇਸ਼ਨ, ਐਕਿਊਪੰਕਚਰ ਅਤ ੇ ਕਈ ਹੋਰ ਤਰੀਕੇ । ਪਰ ਕੋਈ ਫ਼ਾਇਦ ਾ ਨਹੀ ਂ ਹੋਇਆ ।”
ਉਹ ਕਹਿੰਦ ੀ ਹੈ,” ਮੈ ਂ ਬਸ ਇਹ ਜਾਣਦ ੀ ਸ ੀ ਕ ਿ ਮੈ ਂ ਆਪਣ ੀ ਮਾ ਂ ਵਾਂਗ ਜਾਨ ਨਹੀ ਂ ਗਵਾਉਣੀ, ਜ ੋ ਕ ਿ ਆਪਣ ੇ ਸਾਹ ਨਲ ੀ ਦ ੇ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਵ ੀ ਸਿਗਰਟ ਪ ੀ ਰਹ ੀ ਸੀ ।”
ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨ ੇ ਆਪਣ ੇ ਸਥਾਨਕ ਐਲੀਮੈਂਟਰ ੀ ਸਕੂਲ ਦ ੇ ਜੀਵਨ ਭਰ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਤਹਿਤ ਬੁਣਾਈ ਸਿੱਖੀ । ਉਸ ਨ ੇ ਥੋੜ੍ਹ ੇ ਤੋ ਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ- ਉਸ ਦ ਾ ਪਹਿਲ ਾ ਪ੍ਰੌਜੈਕਟ ਪੌਟਹੋਲਡਰ ਬਣਾਉਣ ਾ ਸੀ, ਜ ੋ ਕ ਿ ਦੁਨੀਆ ਂ ਦ ਾ ਸਭ ਤੋ ਂ ‘ ਭੱਦ ਾ ਚਤੁਰਭੁਜ ‘ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ।
ਪਰ ਛੇਤ ੀ ਹ ੀ ਉਹ ਲੰਬ ੇ ਸਕਾਰਫ ਼ ਬਣਾਉਣ ਲੱਗ ਗਈ ਸੀ । ਕੇਸ ੀ ਨ ੇ ਦੇਖਿਆ ਕ ਿ ਇਹ ਸਿਗਰਟਨੋਸ਼ ੀ ਦ ੀ ਆਦਤ ਦ ਾ ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਬਦਲ ਸੀ । ਉਹ ਕਹਿੰਦ ੀ ਹੈ,” ਇਸ ਨ ੇ ਮੇਰ ੀ ਤਲਬ ਨੂ ੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ।”
ਕੇਸ ੀ ਦੱਸਦ ੀ ਹੈ,” ਸਿਗਰਟ ਛੱਡ ੇ ਨੂ ੰ ਤਿੰਨ ਹਫ਼ਤ ੇ ਹ ੀ ਹੋਏ ਸਨ, ਮੈ ਂ ਕੰਮ ਤੋ ਂ ਬੇਹਦ ਤਣਾਅਪੂਰਨ ਫੋਨ ਕਾਲ ਤੋ ਂ ਵਿਹਲ ੀ ਹੋਈ ਅਤ ੇ ਮੇਰ ੇ ਮਨ ਅੰਦਰ ਤਣਾਅਮੁਕਤ ਹੋਣ ਲਈ ਸਿਗਰਟ ਪੀਣ ਦ ਾ ਵਿਚਾਰ ਆਇਆ । ਪਰ ਮੈ ਂ ਬੁਣਤ ੀ ਸ਼ੁਰ ੂ ਕਰ ਦਿੱਤ ੀ ਅਤ ੇ ਚਾਰ ਲਾਈਨਾ ਂ ਬੁਣ ਦਿੱਤੀਆਂ । ਸਿਗਰਟ ਪੀਣ ਦ ਾ ਖਿਆਲ ਚਲ ਾ ਗਿਆ । ਉਦੋ ਂ ਮੈਨੂ ੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ ਕ ਿ ਇਹ ਸੱਚ ਹ ੈ ਅਤ ੇ ਮੈ ਂ ਰੋਈ ।”
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, Getty Images
ਹੁਣ ਦ ੋ ਸਾਲ ਤੋ ਂ ਉਸ ਦ ੀ ਸਿਗਰਟਨੋਸ਼ ੀ ਛੁੱਟ ਚੁੱਕ ੀ ਹ ੈ ਅਤ ੇ ਉਹ ਜੁਰਾਬਾਂ, ਟੋਪ ੀ ਅਤ ੇ ਕੰਬਲ ਬੁਣ ਰਹ ੀ ਹੈ।
ਇਸ ੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨਸ਼ ਾ ਛੁਡਾਓ ਕੇਂਦਰਾ ਂ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤੱਕ ਕੀਤ ੇ ਅਧਿਐਨ ਭਾਵੇ ਂ ਨਿਰਣਾਇਕ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਆਸਵੰਦ ਕਰਨ ਵਾਲ ੇ ਹਨ।
ਅਧਿਐਨ ਦ ੇ ਮੁੱਖ ਲੇਖਕ ਅਤ ੇ ਯੂਐਸ ਵਿੱਚ ਜੌਹਨ ਹੌਪਕਿਨਜ ਼ ਯੁਨੀਵਰਸਿਟ ੀ ਵਿੱਚ ਪਬਲਿਕ ਹੈਲਥ ਦ ੇ ਐਸੋਸੀਏਟ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਐਲੀਸਨ ਵੈਸਟ ਕਹਿੰਦ ੇ ਹਨ,” ਪਰ ਕਿਉਂਕ ਿ ਹਿੱਸ ਾ ਲੈਣ ਵਾਲ ੇ ਸਮੂਹ ਨ ੇ ਆਪਣੀਆ ਂ ਮੀਟਿੰਗਾ ਂ ਵਿੱਚ ਸਿਗਰਟਨੋਸ਼ ੀ ਦ ੇ ਸਿਹਤ ਨੂ ੰ ਹੋਣ ਵਾਲ ੇ ਨੁਕਸਾਨਾ ਂ ਬਾਰ ੇ ਵ ੀ ਸੁਣਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਅਸੀ ਂ ਪੁਖਤ ਾ ਤੌਰ ‘ ਤ ੇ ਇਹ ਨਹੀ ਂ ਕਹ ਿ ਸਕਦ ੇ ਕ ਿ ਇਹ ਬਦਲਾਅ ਸਿਰਫ ਼ ਬੁਣਾਈ ਕਾਰਨ ਹ ੀ ਆਇਆ ਹੈ ।”
ਹਾਲਾਂਕ ਿ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਬੁਣਤ ੀ ਸਿੱਖਣ ਦੀਆ ਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾ ਂ ਕਾਰਨ ਨਵੀਆ ਂ ਬੁਣਕਰਾ ਂ ਨੂ ੰ ਨਿਰਾਸ਼ ਾ ਹੋਈ, ਪਰ ਕਈਆ ਂ ਨ ੇ ਕਿਹ ਾ ਕ ਿ ਇਹ ਬੁਰ ੀ ਲਤ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲ ਾ ਕਰਨ ਦ ਾ ਚੰਗ ਾ ਬਦਲ ਬਣ ਗਿਆ ਹ ੈ ਕਿਉਂਕ ਿ ਉਹ ਨਸ਼ ਾ ਛੱਡਣ ਦ ੇ ਲੱਛਣਾਂ, ਅਦਾਲਤ ੀ ਪੇਸ਼ੀਆ ਂ ਅਤ ੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆ ਂ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਹੀਆ ਂ ਸਨ।
ਭਾਗ ਲੈਣ ਵਾਲ ੀ ਇੱਕ ਮਹਿਲ ਾ ਨ ੇ ਦੱਸਿਆ,” ਜਦੋ ਂ ਮੇਰ ਾ ਇਲਾਜ ਛੱਡ ਕ ੇ ਭੱਜਣ ਨੂ ੰ ਜੀਅ ਕਰਦ ਾ ਹ ੈ ਤਾ ਂ ਬੁਣਾਈ ਮੈਨੂ ੰ ਇੱਥ ੇ ਟਿਕਾਈ ਰੱਖਦ ੀ ਹੈ ।”
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, Getty Images
ਫ਼ਿਲਹਾਲ ਪੂਰ ੀ ਤਰ੍ਹਾ ਂ ਵਿਕਸਤ ਨਹੀ ਂ
ਤੁਸੀ ਂ ਸ਼ਾਇਦ ਅਜਿਹ ੇ ਦਾਅਵ ੇ ਦੇਖਦ ੇ ਹੋਣਗ ੇ ਜ ੋ ਕਹਿੰਦ ੇ ਹਨ ਕ ਿ ਬੁਣਤ ੀ ਦਿਲ ਦ ੀ ਧੜਕਣ ਅਤ ੇ ਖੂਨ ਦ ੇ ਵਹਾਅ ਦ ਾ ਦਬਾਅ ਘੱਟ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦ ੀ ਹੈ । ਹੌਬਸ ਕਹਿੰਦ ੀ ਹ ੈ ਕ ਿ ਭਾਵੇ ਂ ਇਸ ਦ ੇ ਸੱਚ ਹੋਣ ਦੀਆ ਂ ਕਾਫ਼ ੀ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾ ਂ ਹਨ ਪਰ ਇਹ ਵਿਗਿਆਨਕ ਤੌਰ ‘ ਤ ੇ ਸਾਬਿਤ ਨਹੀ ਂ ਹ ੋ ਸਕਿਆ ਹੈ।
ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ‘ ਤ ੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆ ਂ ਪੋਸਟਾ ਂ ਅਤ ੇ ਆਨਲਾਈਨ ਆਰਟੀਕਲ ਮੈਸੇਚਿਉਸਟੇਸ ਜਨਰਲ ਹਸਪਤਾਲ ਦ ੇ ਇੱਕ ਖੋਜਕਰਤ ਾ ਹਰਬਰਟ ਬੇਨਸਨ ਵੱਲੋ ਂ ਕੀਤ ੇ ਗਏ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਧਿਐਨ ਦ ਾ ਹਵਾਲ ਾ ਦਿੰਦ ੇ ਹਨ।
ਉਨ੍ਹਾ ਂ ਨ ੇ ‘ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋਣ ਦ ੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ‘ ਨੂ ੰ ‘ ਲੜ ੋ ਜਾ ਂ ਭੱਜ ੋ ‘ ਸਥਿਤ ੀ ਦ ੇ ਉਲਟ ਲਿਖਿਆ । ਪਰ ਹਸਪਤਾਲ ਦ ੇ ਬੈਨਸਨ-ਹੈਨਰ ੀ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਮਾਈਂਡ-ਬਾਡ ੀ ਮੈਡੀਸਿਨ ਨ ੇ ਬੀਬੀਸ ੀ ਕੋਲ ਪੁਸ਼ਟ ੀ ਕੀਤ ੀ ਕ ਿ ਬੁਣਤੀ, ਦਿਲ ਦ ੀ ਧੜਕਣ ਅਤ ੇ ਖੂਨ ਦ ੇ ਦਬਾਅ ਬਾਰ ੇ ਅਜਿਹ ਾ ਕੋਈ ਅਧਿਐਨ ਨ ਾ ਕੀਤ ਾ ਗਿਆ ਅਤ ੇ ਨ ਾ ਹ ੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤ ਾ ਗਿਆ।
ਹੌਬਸ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦ ੀ ਹ ੈ ਕ ਿ ਹ ੋ ਸਕਦ ਾ ਹ ੈ ਕ ਿ ਉਹ ਇਸ ਲਈ ਬੁਣਾਈ ਕਰ ਰਹ ੇ ਹੋਣ ਕਿਉਂਕ ਿ ਉਨ੍ਹਾ ਂ ਦ ੀ ਯਾਦਾਸ਼ਤ ਹਾਲ ੇ ਤੱਕ ਕਮਜ਼ੋਰ ਨਹੀ ਂ ਹੋਈ ਹੈ, ਨ ਾ ਕ ਿ ਇਸ ਲਈ ਕ ਿ ਬੁਣਤ ੀ ਨ ੇ ਉਨ੍ਹਾ ਂ ਦ ੀ ਯਾਦਾਸ਼ਤ ਨੂ ੰ ਬਚਾਇਆ ਹੋਵੇ।
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, Getty Images
ਇੱਕ ਵਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਟਾਂਕਾ
ਇਹ ਸਮਝਣ ਾ ਜ਼ਰੂਰ ੀ ਹ ੈ ਕ ਿ ਬੁਣਤ ੀ ਕਰਨ ਾ ਅਤ ੇ ਬੁਣਾਈ ਸਿੱਖਣ ਾ ਦ ੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗਤੀਵਿਧੀਆ ਂ ਹਨ । ਜਿੱਥ ੇ ਪਹਿਲ ਾ ਤਰੀਕ ਾ ਤੁਹਾਨੂ ੰ ਮਾਨਸਿਕ ਸ਼ਾਂਤ ੀ ਵਾਲ ੀ ਸਥਿਤ ੀ ਵਿੱਚ ਲਿਜ ਾ ਸਕਦ ਾ ਹੈ, ਉੱਥ ੇ ਹ ੀ ਦੂਜ ੀ ਗਤੀਵਿਧ ੀ ਵਿੱਚ ਗੁੱਸ ੇ ਵਿੱਚ ਬੁੜਬੁੜਾਉਣ ਾ ਪ ੈ ਸਕਦ ਾ ਹੈ।
ਤਜਰਬੇਕਾਰ ਬੁਣਕਰ ਦੱਸਦ ੇ ਹਨ ਕ ਿ ਇਸ ਸਥਿਤ ੀ ਵਿੱਚੋ ਂ ਨਿਕਲਣ ਲਈ ਸਥਾਨਕ ਬੁਣਾਈ ਸਮੂਹ ਕੋਲ ਜਾਣ ਦ ੀ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦ ੇ ਹਨ । ਹੌਬਸ ਦੱਸਦ ੀ ਹੈ,” ਮੇਰ ੇ ਇਲਾਕ ੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਉਨ ਦ ੀ ਦੁਕਾਨ ‘ ਤ ੇ ਖ਼ਾਸ ਕਲੀਨਿਕ ਹ ੈ ਜਿੱਥ ੇ ਤੁਸੀ ਂ ਬੁਣਾਈ ਸਬੰਧ ੀ ਆਪਣੀਆ ਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾ ਂ ਲ ੈ ਕ ੇ ਜ ਾ ਸਕਦ ੇ ਹੋ ।”
ਹਾਲਾਂਕ ਿ ਮਾਹਿਰ ਕਹਿੰਦ ੇ ਹਨ ਕ ਿ ਬੁਣਾਈ ਹਰ ਕਿਸ ੇ ਦ ੀ ਸਮੱਸਿਆ ਦ ਾ ਹੱਲ ਨਹੀ ਂ ਹੈ- ਕੁਝ ਲੋਕਾ ਂ ਦ ੇ ਹੱਥਾ ਂ ਵਿੱਚ ਓਨ ੀ ਲਚਕ ਨਹੀ ਂ ਹੁੰਦ ੀ ਜਾ ਂ ਕਈਆ ਂ ਨੂ ੰ ਇਹ ਕੰਮ ਉਲ਼ਝਾਉਣ ਵਾਲ ਾ ਲੱਗ ਸਕਦ ਾ ਹੈ।
ਬਰਮਿੰਘਮ, ਬਿਨ੍ਹਾ ਂ ਸਿਰਦਰਦ ੀ ਦ ੇ ਅਜਿਹ ਾ ਹ ੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਉਣ ਲਈ ‘ ਵਰ ੀ ਬੀਡਸ ‘ ਦ ੀ ਸਲਾਹ ਵ ੀ ਦਿੰਦ ੇ ਹਨ ਜ ੋ ਕ ਿ ਸਦੀਆ ਂ ਪੁਰਾਣ ਾ ਇੱਕ ਖਿਡੌਣ ਾ ਹ ੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਧਾਗ ੇ ਅੰਦਰ ਪਰੋਏ ਮਣਕਿਆ ਂ ਨੂ ੰ ਹਿਲਾਉਣ ਨਾਲ ਹੱਥਾ ਂ ਅਤ ੇ ਮਨ ਨੂ ੰ ਰੁਝ ਾ ਕ ੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦ ਾ ਹੈ।
ਬਰਮਿੰਘਮ ਇਹ ਵ ੀ ਕਹਿੰਦ ੇ ਹਨ ਕ ਿ ਪਰ ਇਸ ਦ ਾ ਫ਼ਾਇਦ ਾ ਲੈਣ ਲਈ ਤੁਹਾਨੂ ੰ ਲਗਾਤਾਰ ਦੋਹਾ ਂ ਹੱਥਾ ਂ ਦ ੀ ਵਰਤੋ ਂ ਕਰਨ ੀ ਪਏਗੀ।
ਇਸ ਤੋ ਂ ਪਹਿਲਾ ਂ ਕ ਿ ਬੁਣਤੀ, ਮੁੱਖ ਧਾਰ ਾ ਦ ਾ ਡਾਕਟਰ ੀ ਨੁਸਖ ਾ ਬਣ ਸਕੇ, ਬੁਣਾਈ ਦ ੇ ਸਭ ਤੋ ਂ ਵੱਡ ੇ ਸਮਰਥਕ ਵ ੀ ਇਸ ਗੱਲ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਹਨ ਕ ਿ ਇਸ ਬਾਰ ੇ ਕਲੀਨਿਕਲ ਟ੍ਰਾਇਲ ਅਤ ੇ ਡੂੰਘ ੀ ਜਾਂਚ ਦ ੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਜਿਵੇ ਂ ਕ ਿ ਦਵਾਈਆ ਂ ਦ ੇ ਅਧਿਐਨ ਵਿਚ ਹੁੰਦ ੀ ਹੈ।
ਬੀਬੀਸ ੀ ਲਈ ਕਲੈਕਟਿਵ ਨਿਊਜ਼ਰੂਮ ਵੱਲੋ ਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ
source : BBC PUNJABI
