મુંબઈએ શહેરભરમાં રોકેટ અને તેના જેવી આકાશમાં ઉડતી ફટાકડીઓના ઉપયોગ પર 25 નવેમ્બર, 2026ના રોજ રાત્રે 11:59 વાગ્યા સુધી સત્તાવાર રીતે પ્રતિબંધ મૂક્યો છે. દિવાળીની ઉજવણી દરમિયાન આગ લાગવાની ઘટનાઓમાં થયેલા તીવ્ર વધારાને પગલે આ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. મુંબઈ ફાયર બ્રિગેડે 8 નવેમ્બરે કુલ 142 આગ સંબંધિત કોલ નોંધ્યા હતા, જેમાંથી 137 ઘટનાઓ ફટાકડીઓના કારણે બની હતી.
—
## ચેન્નાઈની ઘટનામાંથી શું સામે આવ્યું
દિવાળીની રાત્રે શહેરભરમાં અનેક મોટી આગની ઘટનાઓ બની હતી, જેના કારણે વ્યાપક નુકસાન થયું. સૌથી ગંભીર ઘટનાઓમાંની એક ડોંગરીના હાજી કાસમ ચાલ ખાતે લાગી હતી, જેમાં અનેક દુકાનો બળીને ખાક થઈ ગઈ હતી. અન્ય મહત્વની આગની ઘટનાઓ અંધેરીની મરોલ મિલિટરી સ્કૂલ અને ઘાટકોપરની સ્કાયલાઇન બિલ્ડિંગમાં બની હતી.
અંધેરીની એક ઊંચી ઇમારતમાં બનેલી કરુણ ઘટનામાં 17મા માળના એક ફ્લેટમાંથી નીકળેલો ધુમાડો ઉપર તરફ ફેલાયો હતો. તેના કારણે લિફ્ટ ઓપરેટર 46 વર્ષીય ધનપત મહાતુ ફસાઈ ગયા હતા અને બાદમાં કૂપર હોસ્પિટલમાં ગૂંગળામણને કારણે તેમનું મૃત્યુ થયું હતું.
અંધેરીની હંસ વલ્લભ બિલ્ડિંગમાં લાગેલી અન્ય એક આગમાં 64 વર્ષીય મહેશ મિસ્ત્રીને ગૂંગળામણ થઈ હતી. હાલમાં તેઓ બાબાસાહેબ ગાવડે ચેરિટેબલ હોસ્પિટલમાં સારવાર હેઠળ સ્વસ્થ થઈ રહ્યા છે. દરેક આગના ચોક્કસ કારણો નક્કી કરવા માટે તપાસ ચાલુ છે.
—
## મુંબઈમાં પ્રતિબંધનો વ્યાપ
મુંબઈ ડિઝાસ્ટર મેનેજમેન્ટ ઓથોરિટી દ્વારા ડિઝાસ્ટર મેનેજમેન્ટ એક્ટ, 2005 હેઠળ જાહેર કરાયેલા આ આદેશ મુજબ 9 નવેમ્બરથી BMCની હદમાં આવેલા તમામ સ્થળોએ રોકેટ અને આકાશમાં ઉડતી ફટાકડીઓ પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો છે. તેમાં ઇમારતોની ટેરેસ, બાલ્કની, છત, ઝૂંપડપટ્ટી, આંગણા અને પાર્કિંગ સ્થળો સહિત ખાનગી તથા જાહેર બંને જગ્યાઓનો સમાવેશ થાય છે.
પ્રતિબંધનું ઉલ્લંઘન કરનારાઓ માટે કડક સજાની જોગવાઈ છે. દોષિતોને છ મહિના સુધીની કેદ, દંડ અથવા બંને થઈ શકે છે. જો ઉલ્લંઘન સરકારી અધિકારીના કામમાં અવરોધ ઊભો કરે અથવા જાનહાનિ કે તાત્કાલિક જોખમનું કારણ બને, તો ડિઝાસ્ટર મેનેજમેન્ટ એક્ટની કલમ 51 હેઠળ સજા વધારીને એક વર્ષ સુધીની કેદ થઈ શકે છે.
આ પ્રતિબંધ ખાસ કરીને ઉપર તરફ ઉડતા રોકેટ અને ફટાકડીઓને લાગુ પડે છે. અન્ય પ્રકારના ફટાકડાઓ પર હાલના કાયદા, કોર્ટના આદેશો અને સક્ષમ સત્તાધિકારીઓના અધિકાર હેઠળના નિયમો લાગુ રહેશે.
—
## થાણેમાં લાંબા સમયનો પ્રતિબંધ લાગુ
આના થોડા કલાકો પહેલાં થાણે જિલ્લા વહીવટીતંત્રે રોકેટ અને આકાશમાં ઉડતી ફટાકડીઓ પર પોતાનો પ્રતિબંધ જાહેર કર્યો હતો. આ પ્રતિબંધ થાણે, નવી મુંબઈ, કલ્યાણ-ડોંબિવલી, ભિવંડી, મીરા-ભાયંદર અને ઉલ્હાસનગર સહિત છ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન તેમજ અન્ય વિસ્તારોમાં લાગુ પડે છે. આ પ્રતિબંધ 8 જાન્યુઆરી, 2027ના રોજ રાત્રે 11:59 વાગ્યા સુધી અમલમાં રહેશે.
થાણેનો આદેશ દિવાળીના દિવસે નોંધાયેલી ઓછામાં ઓછી 11 આગની ઘટનાઓને પગલે જારી કરવામાં આવ્યો હતો. અધિકારીઓએ જણાવ્યું હતું કે આકાશમાં ઉડતી ફટાકડીઓના દુરુપયોગની ચિંતાજનક ઘટનાઓ સામે આવી હતી, જેમાં તેને છત, બાલ્કની અને પાર્કિંગ સ્થળોથી છોડવા ઉપરાંત હાથમાં પકડીને પણ ફોડવામાં આવી હતી.
—
## મુંબઈમાં સૌથી વધુ અસરગ્રસ્ત આગના ઝોન
મુંબઈના ઝોન 4—જેમાં માલાડ, ગોરેગાંવ, કાંદિવલી અને દહિસરનો સમાવેશ થાય છે—માં 8 નવેમ્બરે આગની સૌથી વધુ ઘટનાઓ નોંધાઈ હતી. અહીં કુલ 53 આગની ઘટનાઓ બની હતી. ઝોન 2 (માટુંગા, દાદર, પરેલ), ઝોન 3 (બાંદ્રા, અંધેરી, ખાર) અને ઝોન 6 (મુલુંડ, ભાંડુપ)માં આશરે 23-23 ઘટનાઓ નોંધાઈ હતી.
—
## અધિકારીઓની જવાબદારીપૂર્વક ઉજવણી કરવાની અપીલ
મુંબઈના મેયર રિતુ તાવડેએ સંયમ રાખવાની અપીલ કરતાં રહેવાસીઓને ઇમારતોની નજીક અથવા જાહેર માર્ગો પર ફટાકડા ન ફોડવા જણાવ્યું હતું. તેમણે અન્યો માટે જોખમ ઊભું ન થાય તે માટે સુરક્ષિત રીતે ઉજવણી કરવા પર ભાર મૂક્યો હતો.
શિવસેના (UBT)ના નેતા આદિત્ય ઠાકરેએ પણ આકાશમાં ઉડતી ફટાકડીઓ ઘરોમાં પ્રવેશે અથવા આગનું જોખમ ઊભું કરે તેવા કિસ્સાઓમાં પોલીસ કાર્યવાહી કરવાની અપીલ કરી હતી. આવી ઘટનાઓમાં વહીવટીતંત્રના પ્રતિસાદ અંગે તેમણે કહ્યું, “સ્પષ્ટીકરણ જરૂરી છે.”
—
## પ્રતિબંધ જરૂરી કેમ માનવામાં આવ્યો
વહીવટીતંત્રનો આ નિર્ણય અનેક પરિબળો પર આધારિત છે:
– રોકેટ અને આકાશમાં ઉડતી ફટાકડીઓ અનિશ્ચિત દિશામાં જઈ શકે છે. તેમના સળગતા ભાગો છત, બાલ્કની, બારીઓ અથવા કોઈપણ જ્વલનશીલ સામગ્રી પર પડી શકે છે.
– મુંબઈની ગીચ વસ્તી, ઊંચી ઇમારતો, એકબીજાની નજીક આવેલા રહેણાંક અને વ્યાપારી વિસ્તારો, સાંકડા રસ્તાઓ તથા ઝૂંપડપટ્ટીઓ આગ ફાટી નીકળવાનું જોખમ વધારે છે.
– આકાશમાં ઉડતી ફટાકડીઓનો માર્ગ પવન અને ઉપલબ્ધ જગ્યાની મર્યાદાથી પ્રભાવિત થાય છે, જેના કારણે અત્યંત જ્વલનશીલ સામગ્રી સળગી ઊઠવાની શક્યતા વધે છે.
—
## અમલ અને કાનૂની આધાર
મુંબઈ અને થાણે બંનેમાં પ્રતિબંધ ડિઝાસ્ટર મેનેજમેન્ટ એક્ટ, 2005 હેઠળ મળતી કાનૂની સત્તા પર આધારિત છે. આ આદેશોમાં અવરોધ ઊભો કરનાર અથવા નિયમોનું પાલન ન કરનારાઓ સામે દંડાત્મક કાર્યવાહી કરવાની જોગવાઈઓનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે, ખાસ કરીને જ્યારે જાહેર સુરક્ષા જોખમમાં મુકાય.
મુંબઈમાં પ્રતિબંધનો અમલ કરાવવાની જવાબદારી સોંપાયેલા અધિકારીઓમાં પોલીસના ડેપ્યુટી કમિશનરો, ફાયર બ્રિગેડ અને વિવિધ મ્યુનિસિપલ આસિસ્ટન્ટ કમિશનરોનો સમાવેશ થાય છે. જનસંપર્ક અધિકારીઓને પ્રતિબંધ અંગેની માહિતી વ્યાપક રીતે પ્રસારિત કરવાનો નિર્દેશ આપવામાં આવ્યો છે.
—
રોકેટ અને આકાશમાં ઉડતી ફટાકડીઓ પર પ્રતિબંધ મૂકીને મુંબઈનું વહીવટીતંત્ર આગ સંબંધિત વધુ કટોકટીઓ ટાળવા, સમુદાયોની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવા અને અગ્નિશમન દળો પરનો ભાર ઘટાડવાની આશા રાખે છે—જેથી દિવાળીની ઉજવણી આનંદમય, સુરક્ષિત અને અણધારી આપત્તિથી મુક્ત રહે.
This article is AI-generated content. Please verify the information independently before taking any action based on this article.
